Meble z drzwiczkami żaluzjowymi, znane w literaturze anglojęzycznej jako tambour doors, od lat stanowią znak rozpoznawczy naszej pracowni stolarskiej i marki Bensari Ébénistes. To właśnie perfekcyjnie wykonane rolety meblowe z idealną kontynuacją rysunku drewna, rytmicznym układem listew i precyzyjnym ruchem przyniosły nam rozpoznawalność zarówno wśród klientów, jak i projektantów ceniących tradycyjne rzemiosło w nowoczesnej formie.
Każdy projekt, w którym pojawia się roleta meblowa, jest naszym hołdem dla dawnych technik stolarskich i dla tych, którzy potrafili połączyć kunszt z funkcją mebla. To również historia o szacunku do materiału i warsztacie, w którym detal decyduje o wszystkim. Jest w tej historii również wątek wrocławski – ale o tym za chwilę.
Kilka lat temu na łamach magazynu Fine Woodworking ukazał się mój artykuł “Tambour Doors Now and Then”, poświęcony historii i technice rolet meblowych. To materiał, który przybliżał pasjonatom stolarstwa na całym świecie, jak tradycyjne rzemiosło staje się inspiracją dla współczesnego projektowania.
Początki rolet meblowych
Historia rolet meblowych sięga XVIII-wiecznej Francji. Na dworze Ludwika XV królewski ebenista Jean-François Oeben opracował projekt biurka cylindrycznego z ruchomą pokrywą złożoną z cienkich drewnianych listewek, przyklejonych do elastycznego płótna i poruszających się po ukrytych prowadnicach. Po jego śmierci dzieło kontynuował jego uczeń Jean Henri Riesener, który w 1769 roku dostarczył królowi monumentalne bureau du roi – mebel, który do dziś uznawany jest za symbol stolarskiej doskonałości.
Początkowo roleta meblowa pełniła funkcję praktyczną – umożliwiała szybkie zasłonięcie przestrzeni roboczej i ochronę królewskich dokumentów.
Z czasem jej rytmiczna struktura zaczęła pełnić również funkcję estetyczną, pojawiając się w kredensach, sekretarzykach i komodach.
W XIX wieku technika ta zdobyła popularność w Stanach Zjednoczonych, gdzie przyjęła formę słynnego roll-top desk.
Roleta meblowa w modernizmie
W latach 20. XX wieku roleta meblowa przyciągnęła uwagę twórców modernizmu europejskiego. Jej rytm, lekkość i funkcjonalność doskonale wpasowały się w nowe myślenie o formie.
Le Corbusier i idea „mebla-architektury”
W 1925 roku Le Corbusier i Pierre Jeanneret zaprezentowali w Paryżu Pawilon L’Esprit Nouveau – manifest nowoczesnego projektowania wnętrz. W miejsce dekoracyjnych mebli art déco pokazano „équipement d’intérieur” – system modułowych zabudów i szaf stanowiących integralną część architektury.
Centralnym elementem były „casiers standardisés” łączące funkcję mebla i ściany. Niektóre z nich miały ruchome panele i przysłony, które pozwalały zamknąć wnęki jednym gestem – rozwiązanie bliskie dzisiejszym roletom meblowym.
Le Corbusier traktował mebel jako element architektoniczny – strukturę organizującą przestrzeń, a nie dodatek do niej. Ta koncepcja „mebla-architektury” uformowała późniejsze myślenie o zabudowie stałej i systemach modułowych, które do dziś inspirują projektantów i miłośników mebli modernistycznych.
Władysław Wincze – drewno, eksperyment i warsztat
W polskim kontekście szczególne znaczenie ma dorobek profesora Władysława Winczego (1905–1992) – projektanta i pedagoga związanego z Państwową Wyższą Szkołą Sztuk Plastycznych we Wrocławiu (obecnie ASP).
Był jednym z pierwszych twórców w Polsce, którzy wprowadzili meble z roletą do praktyki projektowej. Jego realizacje – kredensy, barki, sekretarzyki – łączyły modernistyczną prostotę z precyzją stolarskiego warsztatu i głębokim zrozumieniem materiału. Na przełomie 2019/2020 r. w Muzeum Architektury we Wrocławiu odbywała się ekspozycja „Władysław Wincze. Wnętrza”, która pokazywała wszechstronność projektanta i jego głęboką znajomość drewna jako materiału. Wśród prezentowanych obiektów znajdowały się również meble roletowe autorstwa profesora.
Wnętrza Władysława Wincze | Elle.pl
Profesor Wincze postrzegał drewno nie jako tworzywo użytkowe, lecz jako żywą materię o rzeźbiarskim potencjale. Fascynowały go jego morfologiczne cechy – rytm słojów, nieregularność faktury, kontrasty barw i naturalna zmienność. W swojej pracy dydaktycznej zachęcał studentów do eksperymentowania z materiałem, obserwacji jego zachowania i podążania za strukturą drewna w procesie projektowym.
Uważał, że zrozumienie drewna jako materiału wymaga praktyki i bezpośredniego kontaktu, umiejętności obróbki narzędziami ręcznymi i obserwacji, jak drewno reaguje na poszczególne narzędzia i tradycyjne techniki stolarskie.
Warsztat i idea „uczeń – mistrz”
Jako współtwórca wydziału Architektury Wnętrz we Wrocławiu, Wincze inicjował powstanie warsztatów stolarskich przy uczelni, przekonany, że projektowanie i rzemiosło są nierozerwalnie połączone. Uważał, że edukacja artystyczna powinna opierać się na doświadczeniu praktycznym, że tylko poprzez pracę z narzędziem i materiałem student może zrozumieć istotę formy.
Ten model przekazywania wiedzy, oparty na relacji uczeń – mistrz, jest również bliski filozofii nauczania w Bensari Workshop. Warsztaty prowadzone w mojej pracowni nie są wyłącznie nauką techniki – to przestrzeń, w której uczestnicy kursów stolarskich uczą się obserwować materiał, rozumieć jego logikę i szanować jego naturę. W efekcie powstają projekty, które łączą dyscyplinę rzemiosła z osobistą wrażliwością kursanta – twórcy.
Techniczne aspekty wykonania rolety meblowej
Wykonanie rolety meblowej to proces, który wymaga nie tylko precyzji, ale przede wszystkim zrozumienia zachowania materiału.
Każdy etap tego procesu, od wyboru gatunku drewna lub sklejki, przez klejenie, aż po montaż wpływa na płynność ruchu, trwałość i niezawodność całej konstrukcji.
Kluczowa w montażu i użytkowaniu rolety jest jej geometria. To od niej zależy, czy roleta będzie poruszać się lekko i bez zacięć, czy zachowa równy rytm i linię. Nawet minimalne odchylenia w kątach, promieniu prowadnic czy szerokości listew mogą wpłynąć na pracę całego mechanizmu. Każdy element – od elastycznego podłoża po prowadnice – musi być idealnie dopasowany, aby ruch rolety był płynny i lekki. Z estetycznego punktu widzenia ważne jest także zachowanie ciągłości rysunku drewna, co wymaga idealnego docięcia forniru lub litego drewna.
Podłoże (najczęściej naturalne płótno lniane lub bawełniane) powinno być gęste i odporne na rozciąganie. Unikam wykonywania rolet na podłożu syntetycznym, ponieważ z czasem może tracić elastyczność i kruszeć. Kolejnym bardzo ważnym elementem powstawania idealnej rolety jest klej. Ja używam kleju Tidebond III, który ma długi czas otwarty i pozwala na precyzyjne ułożenie forniru i tkaniny. Historycznie do wykonywania żaluzji meblowych używano kleju skórnego lub kostnego, który był elastyczny i dobrze się sprawdzał w kontakcie z płótnem i delikatnymi fornirami.
W przypadku rolet fornirowanych lub wykonywanych z bardzo cienkich listew, warto rozważyć zastosowanie sklejki jako podłoża – stanowi ona stabilną, wielowarstwową bazę odporną na zmiany wilgotności i naprężenia.
Dobrze dobrana sklejka (najlepiej liściasta) pozwala uzyskać równą powierzchnię do fornirowania i ogranicza ryzyko paczenia się materiału.
Ważne, by na tylnej stronie zastosować fornir przeciwprężny, który zrównoważy naprężenia i zapewni stabilność geometryczną całej konstrukcji.
Samo fornirowanie rolety i naklejanie jej na płótno odbywa się w worku próżniowym. Ważne jest zastosowanie precyzyjnie dociętych przekładek dociskowych, które sprawią, że fornir i tkanina nie przesuną się w trakcie całego procesu i zostaną równomiernie przyklejone. By zapewnić lepsze odsysanie powietrza z worka stosujemy pasy włókniny.
W pracowni Bensari Workshop szczególną uwagę zwracamy na stabilność i trwałość konstrukcji – to nie tylko kwestia estetyki, ale także odporności na zmiany temperatury i wilgotności. Większość mebli z elementami rolet powstających w naszej pracowni jest transportowana na duże odległości – wysyłana statkiem lub samolotem do klientów i galerii na całym świecie. Dlatego każdy detal musi być zaprojektowany tak, by roleta przetrwała podróż i pozostała w idealnej geometrii po rozpakowaniu w zupełnie innych warunkach. To właśnie precyzyjna geometria, dobór właściwego kleju, stabilnego podłoża i kontrola naprężeń decydują o tym, że roleta z Bensari Workshop zachowuje swoją formę, lekkość i funkcjonalność – niezależnie od szerokości geograficznej, w której się znajdzie.
Roleta meblowa dziś – rzemiosło w ruchu
Współczesne rolety meblowe nie są jedynie reinterpretacją dawnych technik. Dla mnie to wyraz wysokiej klasy rzemiosła, to konstrukcja która przeznaczona jest do użytkowania w ruchu, dlatego musi być wykonana perfekcyjnie.
W naszej pracowni roleta meblowa staje się narzędziem ekspresji: wnosi do mebla dynamikę, jest sposobem na wprowadzenie do wnętrz naturalnego rysunku drewna. Każda z nich jest również świadectwem naszej cierpliwości, precyzji i skupienia – wartości, które definiują prawdziwe rzemiosło.
Podsumowanie
Od królewskiego bureau du roi, przez amerykańskie roll-top desk, po żaluzjowe realizacje Władysława Winczego i współczesne projekty realizowane w pracowni Bensari Workshop – historia rolety meblowej to historia dialogu między człowiekiem a drewnem. To opowieść o rzemiośle, które łączy tradycję z nowoczesnością i o warsztacie, w którym pracujemy z szacunkiem do stolarskiej tradycji.
Jedna odpowiedź