W czwartek 30 kwietnia 2026 zaprezentowano we Florencji wyniki europejskiego raportu „Crafting Health and Wellbeing” podczas konferencji European Crafts Alliance. To jedno z pierwszych tak szerokich opracowań pokazujących relację między rzemiosłem, zdrowiem i dobrostanem w oparciu o realne praktyki z różnych krajów Europy.
W tym opracowaniu znalazła się również moja historia i Bensari Workshop, opisana w formie pełnego case study jako jedyny przykład rzemieślnika z Polski. Widzę w tym próbę uchwycenia rzemiosła jako konkretnego sposobu pracy, podejmowania decyzji, pracy z materiałem i budowania jakości w oparciu o proces.
Raport został przygotowany przez zespół badawczy z Uniwersytetu Wschodniej Finlandii pod kierunkiem dr Sirpy Kokko, we współpracy z dr Niiną Väänänen i dr Riikką Hirvonen. Badanie opiera się na analizie literatury naukowej, badaniach ankietowych oraz wywiadach z rzemieślnikami i edukatorami z różnych krajów Europy. Dzięki temu rzemiosło zostało pokazane w szerszym, systemowym kontekście.
W publikacji wykorzystano również zdjęcia z mojej pracowni, które dokumentują rzeczywisty proces powstawania przedmiotów. To zapis pracy manualnej, relacji z materiałem i kolejnych etapów pracy przy stole warsztatowym. Dla mnie to istotne, bo rzemiosło bardzo często funkcjonuje dziś jako pojęcie, a znacznie rzadziej jako rzeczywistość, którą można zobaczyć i zrozumieć poprzez proces.
Jednym z głównych tematów raportu jest dobrostan. Praca ręczna sprzyja koncentracji, porządkuje myślenie, wpływa na redukcję napięcia i wzmacnia poczucie sprawczości. Ten wpływ wynika bezpośrednio z charakteru pracy z materiałem i procesu, który wymaga uwagi, powtarzalności i odpowiedzialności.
Raport pokazuje również coś, co dobrze znam z własnego doświadczenia. Rzemiosło daje strukturę i wprowadza rytm, który porządkuje sposób pracy i funkcjonowania. Z czasem staje się naturalną ramą działania, a nie dodatkiem do innych aktywności.
Ważnym wnioskiem jest rozróżnienie między rzemiosłem jako hobby i rzemiosłem jako zawodem. W tym drugim przypadku mamy do czynienia z pracą, która buduje tożsamość i daje poczucie sensu. To perspektywa, która jest mi szczególnie bliska, bo rzemiosło od początku traktuję jako metodę pracy.
Raport wyraźnie łączy rzemiosło z tematem środowiska i współczesnej produkcji. Praktyki rzemieślnicze uczą odpowiedzialności za materiał, podejmowania decyzji w procesie i budowania trwałości. Bez zrozumienia materiału trudno mówić o jakości, a bez jakości trudno mówić o odpowiedzialnej produkcji.
Jednym z ważniejszych wątków jest również sposób przekazywania wiedzy. Rzemiosło opiera się na doświadczeniu, pracy rękami i korekcie w procesie. Tego nie da się w pełni zastąpić teorią ani przekazać wyłącznie poprzez obraz czy tekst.
Raport zwraca uwagę na problem systemowy związany z edukacją i dostępem do nauki zawodu. Jednocześnie wskazuje, że rośnie zapotrzebowanie na jakość i trwałość. Ta zależność staje się coraz bardziej widoczna.
Wyniki raportu wpisują się w szerszą dyskusję o dobrostanie, która pojawia się również w środowisku projektowym. Temat ten był osią jubileuszowego numeru magazynu Design Alive, w którym opublikowałem felieton poświęcony roli rzemiosła we współczesnej pracy projektowej. Tam pisałem o rzemiośle jako narzędziu pracy. Ten raport pokazuje podobną perspektywę, ale w skali europejskiej i w oparciu o badania.
Udział w tym projekcie pozwolił mojej pracowni zaistnieć w międzynarodowym środowisku i wejść do szerszej dyskusji o roli rzemiosła we współczesnej Europie. Widzę w tym również potwierdzenie, że podejście oparte na bezpośredniej pracy z materiałem, procesie i konsekwentnym budowaniu jakości jest czytelne i zrozumiałe poza lokalnym kontekstem.
Pełny raport dostępny jest tutaj:
https://europeancraftsalliance.org/crafting-health-and-wellbeing-a-european-crafts-alliance-sector-report/
Jedna odpowiedź